18 edycja 18 edycja 18 edycja konfrontacje teatralne

When the mountain changed it’s clothing

Spektakl teatru muzycznego Heinera Goebbelsa oraz Carmina Slovenica

When the mountain changed its clothing pokazuje zmiany, jakich doświadcza 40 dziewcząt z Mariboru w wieku od 10 do 20 lat. Stawiają nas wobec opowieści i pytań o końcu dzieciństwa. To, co było, odeszło, nowe jeszcze pozostaje poza zasięgiem. Dziewczęta gromadzą się i bawią w gry, cytują teksty i śpiewają; wszystko to wydaje się niewinne i beztroskie, a przecież tworzy tajemnicze i przerażające obrazy. We wzajemnych relacjach uległości i dominacji młode śpiewaczki poruszają się w rytm pór roku, nieustannie budując na nowo równowagę między wzajemnymi relacjami władzy , a przede wszystkim między a sceną publicznością.

„O czym śnią młode dziewczęta?” – „O nożu i krwi.”

Ten fragment rozmowy z francuskim pisarzem Alainem Robbe-Grillet zamykał w 1955 roku wczesny spektakl teatru muzycznego Heinera Goebbelsa, Die Wiederholung (Powtórka). Teraz ta wymiana zdań stanowi punkt wyjścia do jego najnowszego spektaklu. Wraz ze śpiewaczkami i stałym zespołem współpracowników Heiner Goebbels stworzył scenariusz, w którym dziewczęta nieustannie oscylują między stereotypem dziecięcej niewinności i nieprzewidywalnością. Obrazy, silnie naznaczone napięciem między dzieciństwem a dorosłością, powstają dzięki niewiarygodnej energii młodych bohaterek i odzwierciedlają  społeczną transformację – gwałtowne zmiany polityczne i społeczne w regionie, z którego pochodzi zespół i ich muzyczna kultura.

Pod muzycznym kierownictwem Karminy Šilec, słoweński chór zdobył międzynarodowe uznanie wykonując na scenach całego świata szeroki repertuar obejmujący utwory zarówno średniowieczne, tradycyjne jak i muzykę współczesną. Vocal Theatre Carmina Slovenica zaskakuje nie tylko wspaniałą muzyczną i choreograficzną precyzją, ale również niezwykłą osobowością młodych wykonawczyń.

Muzyka do spektaklu When the mountain changed its clothing łączy chóralne utwory z repertuaru Carmina Slovenica z partyzanckimi pieśniami z czasów generała Tito i muzyką pop.

———–

Heiner Goebbels. Artysta, kurator, nauczyciel, …?

Jeden z krytyków muzycznych powiedział kiedyś, że woli Goebbelsa, kiedy pracuje w teatrze, niż gdy komponuje. Odwrotnie mawiają specjaliści teatralni. Sam zainteresowany wymyka się ocenom, etykietom czy gatunkom, z czego zdążył uczynić swój znak rozpoznawczy – i przy czym doskonale się bawi. Jednocześnie pozostaje artystą poddającym teatr autorefleksji, kwestionującym mechanizmy sztuk performatywnych oraz struktury, w jakich funkcjonują ich twórcy. Ciągle bada relacje między teatrem i pozostałymi sztukami (wizualnymi, muzyką, literaturą – byle nie dramatyczną). Z kolażu uczynił swój własny język: bezwzględna (także wobec współpracowników) precyzja, doskonała intuicja, upór i bezsprzeczny talent pozwalają mu tworzyć nowe, czasem zachwycające pejzaże.

To w końcu jeden z najwybitniejszych europejskich kompozytorów i twórców sztuk performatywnych, profesor i dyrektor (do 2012 roku, kiedy zrezygnował na rzecz festiwalu) najlepszej kuźni talentów w Niemczech: Instytutu Teatrologii Stosowanej w Giessen (założonego w 1982 roku przez Andrzeja Wirtha, kierowanego przez Goebbelsa od 2003 roku), pedagog, wykładowca, bezkompromisowy zwolennik niezależnego teatru. Z drugiej strony w samych Niemczech postać Goebbelsa budzi kontrowersje: jest zbyt mainstreamowy dla eksperymentatorów i ciągle bywa za bardzo radykalny dla tzw. publiczności abonamentowej. Ważnym elementem fenomenu związanego z jego postacią jest z pewnością nieustanne balansowanie na granicy tych dwóch światów. Częstym wypowiedziom Goebbelsa przeciwko monopolowi teatru repertuarowego i opery w niemieckim systemie zarzuca się brak konsekwencji, z kolei artyści niezależni zazdroszczą mu uprzywilejowanej sytuacji i pozycji gwiazdy, umożliwiającej realizację kolejnych projektów za setki tysięcy euro. On sam wybiera status „pomiędzy”: pomiędzy muzyką a teatrem, sztuką niezależną a mainstreamem – i nieprzerwanie pracuje w szaleńczym tempie, naigrawając się z kolejnych prób gatunkowej czy systemowej klasyfikacji jego działalności. Z głośnej postaci niemieckich rewolucjonistów teatru przeobraził się w jedną z ulubionych i bardziej wyrazistych gwiazd europejskiego mainstreamu.

Co ważne, w obszar teatru wchodził jako bardzo ceniony muzyk awangardowy: kto pamięta So-Called Left-Radical Brass Band z jego udziałem albo grupę Cassiber, której improwizacjami zachwycała się europejska i amerykańska awangarda lat 80.? To wówczas Goebbels zaczął również pisanie muzyki do spektakli oraz reżyserię słuchowisk, opartych w większości na tekstach Heinera Müllera. W połowie lat 80. rozpoczęła się bliska przyjaźń i współpraca obu artystów – prawdopodobnie jedna z najważniejszych w życiu Goebbelsa, co sam wielokrotnie podkreślał. Lata 70. i 80. to również zakładanie alternatywnych kapel muzycznych, aktywność w silnym lewicowym ruchu we Frankfurcie nad Menem, rozpoczęcie długoletniej współpracy z Ensemble Modern i pierwsze inscenizowane koncerty własnej muzyki. Moment wejścia Goebbelsa do teatru to zatem zrywanie z estetyką mimesis, czas drugiego zwrotu performatywnego na europejskich scenach, powstawanie niezależnych przestrzeni sztuk performatywnych w Europie (jak chociażby Kampnagel w Hamburgu czy Kaaitheater w Brukseli); to także ważne spektakle Roberta Wilsona, Anne Teresy de Keersmaeker, Roberta Lepage’a, pierwsze głośne przedstawienia The Wooster Group. Heiner Goebbels był ważną postacią tego silnego, międzynarodowego ruchu – współtwórcą i rzecznikiem radykalnych zmian w myśleniu o teatrze. Jego twórczość rozwijała się z inspiracji m.in. takimi artystami, jak Heiner Müller, Alain Robbe-Grillet, Maurice Blanchot, Gertruda Stein. Będzie do nich powracał w kolejnych spektaklach, koncertach, tekstach. Jednocześnie pozostaje stanowczym orędownikiem zmian w systemie produkcji teatralnej: wszystkie jego spektakle powstawały niejako w poprzek strukturom, w jakim funkcjonują europejskie teatry repertuarowe i opery. Do dzisiaj uważa się za twórcę niezależnego (nigdy na dobre nie pracował w strukturach teatru repertuarowego, wyjątkiem jest tu Theatre Vidy-Lausanne, zorganizowany jednak na zasadach dalekich od tradycyjnego europejskiego teatru opartego na repertuarze[1]). Jednocześnie zyskał status jednego z najbardziej rozpoznawalnych twórców na świecie, co pozwala mu gromadzić budżet budzący zawiść nawet artystów operowych. Jego nazwisko stało się swego rodzaju marką: kolejne spektakle przygotowywane są w zespole tych samych współpracowników: od lat pracują z nim m.in. Klaus Grünberg (odpowiedzialny za scenografię i światło), Stephan Buchberger (dramaturg), Willi Bopp, Hubert Machnik; ostatnio w zespole często pojawia się (jako asystent bądź współpracownik) Matthias Mohr. Efekt ich pracy firmowany jest jednak zawsze nazwiskiem reżysera. W tym przypadku oznacza to prestiż spływający na jedną osobę, ale też i pełną jej odpowiedzialność za zdobycie środków na kolejne produkcje i przyjmowanie reakcji publiczności: to Goebbels obecny jest w mediach, ale i on zapewnia zespołowi przetrwanie oraz przyjmuje w jego imieniu wszelkie, najzłośliwsze krytyki.

Znaczną część jego aktywności zawodowej stanowi praca ze studentami (jest profesorem Instytutu Teatrologii Stosowanej Uniwersytetu w Giessen oraz szefem Hessische Theaterakademie, dodatkowo dość często i chętnie prowadzi seminaria na całym świecie) i działalność menadżerska: m.in. zreformował Instytut w Giessen, rozszerzając znacznie jego kontakty zagraniczne. Ostatnim jego sukcesem na tym polu jest sprowadzenie do Giessen wybitnej badaczki i dramaturżki tańca: Bojany Kunst. Goebbels wciąż walczy o przestrzeń dla młodych artystów; daleko mu jednak do radykalnych buntowników. Ten czas ma za sobą, teraz należy do grona najważniejszych postaci mainstreamu – choć nie jest szczególnie szczęśliwy, kiedy o tym słyszy.

Marta Keil

Fragment tekstu opublikowanego w „DIALOGU” nr 5/2013


[1] Teatr Vidy w Lozannie zorganizowany jest wokół systemu międzynarodowych koprodukcji i tournee swoich spektakli; współpracuje z reżyserami światowej sławy: Peter Brook, Josef Nadj, Heiner Goebbels.

———–

Heiner Goebbels
Niemiecki kompozytor i reżyser, urodzony w 1952 roku, od 1972 zamieszkały we Frankfurcie nad Menem. Ukończył socjologię i studia muzyczne. Tworzy spektakle teatru muzycznego, koncerty, słuchowiska radiowe, komponuje utwory kameralne i na orkiestrę. Jako kompozytor współpracuje z najlepszymi zespołami i orkiestrami (Ensemble Modern, londyńską Sinfoniettą, Orkiestrą Wieku Oświecenia, filharmonikami berlińskimi) i dyrygentami (Lothar Zagrosek, Sir Simon Rattle, Peter Eötvös, Peter Rundel i wieloma innymi).

Od początku lat dziewięćdziesiątych napisał i wyreżyserował niezwykle oryginalne i cieszące się uznaniem spektakle teatru muzycznego, m.in.: Czarno na białym(1996), Max Black (1998), Eislermaterial (1998), Hashirigaki (2000), Pejzaż z dalekimi krewnymi (2002), Eraritjaritjaka (2004), Stifters Dinge (2007), Pieśni o wojnach, które widziałem (2007), Poszedłem do domu ale nie wszedłem do środka (2008). Większość z nich powstała wspólnie z Teatrem Vidy w Lozannie i gościła na najważniejszych festiwalach teatralnych i muzycznych w Europie, USA, Południowej Ameryce, Australii i Azji.

Nakładem ecm-records ukazało sie wiele jego albumów, które zdobyły dwie nominacje do Grammy; jest też autorem pism i wykładów oraz zdobywcą wielu międzynarodowych nagród płytowych, radiowych, teatralnych i muzycznych. Jest kompozytorem-rezydentem festiwalu w Lucernie i Bochum Symphonics, członkiem kilku akademii artystycznych, honorowym członkiem Dartington College of Arts oraz londyńskiego Central School of Speech and Drama, przebywał na rezydenturze w amerykańskim Cornell University w Ithaca a w latach 2007-2008 był członkiem berlińskiego Institute of Advanced Studies.

Heiner Goebbels jest profesorem Instytutu Teatrologii Stosowanej w Justus-Liebig-Universität w Giessen a od 2006 roku prezesem Akademii Teatralnej w Hesse. W latach 2012-2014 pełni funkcję dyrektora artystycznego Międzynarodowego Festiwalu Sztuki  Ruhrtriennale.

W 2012 roku Heiner Goebbels otrzymał Międzynarodową Nagrodę im. Ibsena, jedną z najbardziej prestiżowych nagród teatralnych na świecie.

Vocal Theatre Carmina Slovenica
Słoweński Vocal Theatre Carmina Slovenica prowadzony przez Karminę Šilec jest znany z nowatorskich przedsięwzięć, w których eksploruje najważniejsze dzieła współczesnej sceny muzycznej. W projekcie z „Choregie – vocal theatre or theatre of voices” Carmina Slovenica wprowadza formułę, która łączy muzykę współczesną, tekst, ruch i inne elementy sceniczne.
Własną koncepcję teatru głosu grupa miała okazję prezentować na skalę międzynarodową – od Tokyo Metropolitan Art Space i Filharmonii Petersburskiej do Teatru Teresy Carreno w Caracas, od Centrum Kultury w Hong Kongu i San Francisco Symphony Hall do Teatro Colon w Buenos Aires. Carmina Slovenica prezentowała swoje dokonania podczas wydarzeń muzycznych najwyższej klasy takich jak między innymi the World Music Days (organizowanych przez ISCM), Moskiewski Festiwal Wielkanocny, Musikfestspiele w Dreźnie, Światowe Sympozjum Muzyki Chóralnej (organizowane przez IFCM).
Głównym celem zespołu i ich dyrektorki artystycznej jest nieustające poszukiwanie nowej muzyki i nowych przestrzeni do pracy, czego rezultatem jest szeroki repertuar, którym grupa może się poszczycić obecnie – od dawnej i etnicznej muzyki wokalnej po najnowsze utwory awangardowe.
Carmina Slovenica ze swoim charakterystycznym brzmieniem i olbrzymim potencjałem wykonawczym jest doskonałym zespołem do wykonywania zróżnicowanego repertuaru – od muzyki a capella wszystkich gatunków po projekty wokalno-instrumentalne.

Więcej informacji: www.zbor-carmina-slovenica.si/

 

Karmina Šilec wniosła świeżość i oryginalność w świat muzyki wokalnej, tworząc nowe wymiary ekspresji, perswazji i komunikacji. Wraz z nowatorskością “Choregie – vocal theatre” otworzyła szersze przestrzenie artystyczne i podyktowała nowe trendy nakierowane na złożone wydarzenia multimedialne – m.in. produkcje realizowane na scenach międzynarodowych festiwali i transmitowane przez  EBU i Eurovision.
Jako dyrygentka bierze udział w projektach z różnymi zespołami: chórem Carmina Slovenica, Orkiestrą Symfoniczną Słoweńskiego Radia, Słoweńską Opera Narodową i baletem Maribor, Slovenian National Project Choir, zespołem !Kebataola!, Orchestra Chorus Instrumentalis i wieloma innymi zespołami z całego świata.
Karmina Šilec otrzymała ponad 20 różnego rodzaju nagród w międzynarodowych konkursach, między innymi międzynarodową Nagrodę Roberta Edlera, nagrodę the Prešeren Fund oraz nagrodę za projekt “Vampirabile”, a ostatnio – „Music Theatre Now” od ITI – Międzynarodowego Instytutu Teatralnego w kategorii “Music beyond opera”.
Karmina Šilec pełni też funkcję doradcy artystycznego w sprawach muzyki chóralnej, prowadzi wykłady dla dyrygentów oraz uczestniczy w festiwalach i konkursach jako członek jury, bierze także udział w pracach komitetów artystycznych. Uczy dyrygentury na uniwersytecie w Mariborze i wykłada gościnnie na wielu ośrodkach akademickich na świecie.
Karmina Šilec jest dyrektorem artystycznym Choregie – New Music Theatre, międzynarodowego projektu Attacca, “the Choregie” znanego też jako “Choregie festival for new music” i cyklu koncertów Attacca. Niewiele jest słoweńskich projektów artystycznych tak rozpoznawalnych na arenie międzynarodowej jak niezwykły zespół pod dyrekcją Karminy Šilec – Carmina Slovenica i !Kebataola!.

120925_RT_Whenthemountain262, _ Wonge Bergmann für die Ruhrtriennale, 2012

© Wonge Bergmann für die Ruhrtriennale, 2012

120925_RT_Whenthemountain221, _ Wonge Bergmann für die Ruhrtriennale, 2012
© Wonge Bergmann für die Ruhrtriennale, 2012
120925_RT_Whenthemountain101, _ Wonge Bergmann für die Ruhrtriennale, 2012
© Wonge Bergmann für die Ruhrtriennale, 2012

kup bilet online

 




Idea, reżyseria i muzyka: Heiner Goebbels
Vocal Theatre Carmina Slovenica
Dyrektor artystyczna: Karmina Šilec
Scenografia i światło: Klaus Grűnberg
Kostiumy: Florence von Gerkan
Scenariusz: Matthias Mohr
Dźwięk: Willi Bopp

Vocal Theatre Carmina Slovenica:
Ambrož Maja, Arnejčič Ana, Arnejčič Iva, Bočnik Špela, Bočnik Tamara, Borec Saša, Borko Mojca, Borkovič Neža, Breznik Barbara, Brvar Špela, Črnčič Jasmina, Dvornik Danaja, Germ Eva, Gostenčnik Anja, Gostenčnik Staša, Gril Rogina Kaja, Habjanič Sintija, Hanžič Nina, Karlovčec Nastja Anastazija, Knehtl Špela, Kralj Nika, Lačen Alja, Lavrenčič Alenka, Lazar Petra, Novak Ana, Pečovnik Nika, Pušenjak Nina, Reljič Aina, Ritonija Sara, Sandrin Ana, Stojkovič Melanija, Studen Ana, Šimek Barbara, Topolovec Jera, Vasle Neža, Vinkovič Anja, Zidarič Mojca, Žnidar Anja

Dzieła wykorzystane: Jean-Jaques Rousseau, Jeseph Eichendorff, Adalbart Stifter, Gertrude Stein, Alain Robbe-Grillet, Marlen Haushofer, Marina Abramović oraz Ian McEwan
Muzyka: Johannes Brahms, Anrold Schönberg, Karmina Šilec, Sarah Hopkins and Heiner Goebbles

Produkcja Ruhrtriennale. Koprodukcja Steirischer Herbst (AT), Maribor Theatre Festival (SI), Festival Borštnikovo srečanje dla Maribor 2012 Europejska Stolica Kultury (SI), Théâtre de la Ville-Paris & Festival D'Automne, Paris (FR), Grand Theatre, Luxemburg (LU), Kunstfestspiele Herrenhausen (DE) Holland Festival, Amsterdam (NL) oraz Kunstenfestivaldesarts, Brussels (BE). Przy wsparciu udzielonym przez przyjaciół i sponsorów Ruhtriennale.



Czytaj również:

Chcę centralny temat pozostawić otwarty. Z Heinerem Goebbelsem rozmawia Lukáš Jiricka